همه چیز درباره مسیرهای گمرکی (سبز، زرد، قرمز): کدام مسیر سریعتر است؟
همه چیز درباره مسیرهای گمرکی (سبز، زرد، قرمز): کدام مسیر سریعتر است؟
همه چیز درباره مسیرهای گمرکی (سبز، زرد، قرمز): کدام مسیر سریعتر است؟
در فرآیند ترخیص کالا از گمرک ایران، پس از ثبت اظهارنامه در سامانه جامع امور گمرکی (EPL) و دریافت شماره کوتاژ، سیستم به صورت خودکار یا با دخالت کارشناس، کالای شما را به یکی از سه مسیر اصلی هدایت میکند: سبز، زرد یا قرمز. این تقسیمبندی بر اساس مدیریت ریسک انجام میشود تا گمرک بتواند منابع محدود خود (کارشناس، انبار، آزمایشگاه، ارزیاب فیزیکی) را بهینه مصرف کند و همزمان جلوی تخلفات (کماظهاری ارزش، طبقهبندی اشتباه تعرفه، ورود کالای ممنوعه و …) را بگیرد.
این سه مسیر مانند چراغ راهنمایی عمل میکنند:
- سبز = حرکت آزاد و سریع
- زرد = احتیاط و بررسی دقیقتر
- قرمز = توقف کامل و بازرسی عمیق
در ادامه به طور کامل توضیح میدهیم که هر مسیر چیست، چه مراحلی دارد، چه کسانی وارد آن میشوند و مهمتر از همه: کدام مسیر واقعاً سریعتر است؟
۱. مسیر سبز گمرکی (Green Channel) — سریعترین مسیر
تعریف: کمریسکترین مسیر. سیستم گمرک تقریباً همه چیز را تأیید میکند و کالا بدون نیاز به حضور فیزیکی ارزیاب یا بازرسی، اجازه خروج میگیرد.
ویژگیهای اصلی مسیر سبز (بر اساس رویههای جاری تا سال ۱۴۰۴):
- بدون نیاز به ارائه مجوزهای جدید یا اسناد تکمیلی در گمرک
- بدون بازرسی فیزیکی (درب کانتینر/کامیون/پالت باز نمیشود)
- بدون ارجاع به آزمایشگاه یا سازمان استاندارد (در اکثر موارد)
- ارزش اظهار شده با ارزش استنباطی گمرک همخوانی دارد یا اختلاف ناچیز است
- تعرفه و کد HS اظهار شده مورد قبول سیستم است
- معمولاً ترخیص در همان روز یا حداکثر ۱-۲ روز کاری (در گمرکات شلوغ ممکن است ۲-۴ روز طول بکشد)
چه کسانی/چه کالاهایی معمولاً سبز میشوند؟
- واردکنندگان با سابقه خوب (بدون پرونده تخلف در ۱-۲ سال اخیر)
- کارت بازرگانی فعال حداقل ۱-۲ سال با حجم ترخیص منظم
- کالاهای تکراری که در ۳-۶ ماه گذشته چندین بار با همین مشخصات ترخیص شدهاند
- کالاهای با ارزش پایین تا متوسط (بسته به گمرک گاهی تا چند صد میلیون تومان)
- کالاهای غیرحساس (فاقد نیاز به استاندارد اجباری، ارز ترجیحی، ثبت سفارش خاص و …)
- اظهار ارزش نزدیک به ارزش واقعی بازار (کماظهاری یا بیشاظهاری آشکار ندارد)
مزایای مسیر سبز
- سریعترین ترخیص (گاهی کمتر از ۲۴ ساعت از زمان درخواست نوبت)
- کمترین هزینه انبارداری
- کاهش ریسک آسیب به کالا در زمان باز کردن کانتینر
۲. مسیر زرد گمرکی (Yellow Channel) — مسیر میانی و احتیاطی
تعریف: ریسک متوسط. اسناد و مدارک اظهارنامه به صورت دقیقتر (اما معمولاً بدون باز کردن کالا) بررسی میشود.
ویژگیهای مسیر زرد:
- بررسی دقیق مدارک توسط کارشناس مجازی یا حضوری (اظهارنامه، فاکتور، packing list، گواهی مبدأ، ثبت سفارش و …)
- در اکثر موارد بدون بازرسی فیزیکی (کانتینر باز نمیشود)
- اگر اختلاف جزئی در ارزش یا تعرفه باشد، معمولاً با پرداخت مابهالتفاوت یا اصلاح اظهارنامه حل میشود
- اگر کالا نیاز به استاندارد داشته باشد، اما سابقه ترخیص مشابه در ۳ ماه اخیر وجود داشته باشد و کاتالوگ/گواهی معتبر ارائه شود → اغلب بدون تست جدید تأیید میگردد
- زمان ترخیص معمولاً ۳ تا ۱۰ روز کاری (بسته به شلوغی گمرک و سرعت پاسخ کارشناس)
چه مواردی باعث زرد شدن میشود؟
- ارزش اظهار شده کمی پایینتر از ارزش استنباطی گمرک
- کارت بازرگانی نسبتاً جدید (۶ ماه تا ۲ سال)
- کالاهایی که نیاز به استاندارد دارند اما سابقه ترخیص مشابه وجود دارد
- مبدأ کشورهایی که ریسک متوسط دارند (بعضی کشورها در سیستم گمرک امتیاز منفی دارند)
- اظهارکننده/ترخیصکار که در چند ماه اخیر چند مورد اصلاحیه یا جریمه جزئی داشته
۳. مسیر قرمز گمرکی (Red Channel) — کندترین و دقیقترین مسیر
تعریف: پرریسکترین مسیر. کالا حتماً باید به صورت فیزیکی باز و بررسی شود.
ویژگیهای مسیر قرمز:
- بازرسی ۱۰۰% فیزیکی توسط ارزیاب مستقر در گمرک
- نمونهبرداری برای آزمایشگاه (در صورت نیاز به استاندارد، بهداشت، قرنطینه و …)
- تطبیق دقیق کالا با اسناد (تعداد، وزن، مدل، برند، کیفیت)
- بررسی کامل ارزش گمرکی (اغلب کارشناسی مجدد قیمت)
- معمولاً نیاز به مجوزهای جدید یا تکمیل مدارک ناقص
- زمان ترخیص ۱۰ تا ۴۵ روز (در موارد پیچیده حتی چند ماه)
چه مواردی باعث قرمز شدن میشود؟
- کارت بازرگانی نو (کمتر از ۶ ماه یا اولین واردات)
- سابقه تخلف گمرکی (کماظهاری، اظهار خلاف واقع، قاچاق)
- اختلاف فاحش ارزش اظهار شده با ارزش واقعی/استنباطی
- کالاهای حساس (دارویی، آرایشی، غذایی، الکترونیکی پیشرفته، خودرو و قطعات)
- کالای دستدوم یا استهلاکیافته
- مبدأ کشورهای پرریسک یا مسیرهای غیرمستقیم مشکوک
- اظهارنامه ناقص یا اسناد ناخوانا/جعلی
مقایسه سرعت ترخیص سه مسیر (تقریبی – سال ۱۴۰۴)
| مسیر | بازرسی فیزیکی؟ | نیاز به استاندارد/آزمایشگاه؟ | زمان تقریبی ترخیص | درصد تقریبی کالاها |
|---|---|---|---|---|
| سبز | خیر | خیر (۹۰% موارد) | ۱ تا ۴ روز | ۵۰-۷۰% |
| زرد | خیر (معمولاً) | گاهی (با سابقه) | ۳ تا ۱۰ روز | ۲۰-۴۰% |
| قرمز | بله ۱۰۰% | اغلب بله | ۱۰ تا ۴۵+ روز | ۵-۲۰% |
→ قطعاً سریعترین مسیر سبز است.
چگونه شانس قرارگیری در مسیر سبز را بالا ببریم؟ (نکات عملی ۱۴۰۴)
- اظهار دقیق و واقعی — ارزش، وزن، تعداد و شرح کالا را کاملاً مطابق واقعیت و مدارک معتبر بنویسید.
- سابقه خوب بسازید — حداقل ۴-۵ ترخیص موفق بدون مشکل در ۱۲ ماه گذشته داشته باشید.
- مدارک کامل و خوانا — فاکتور رسمی، packing list دقیق، گواهی مبدأ معتبر، ثبت سفارش بهروز.
- همکاری با ترخیصکار حرفهای — کسی که تجربه بالایی در EPL و شناخت بخشنامهها دارد.
- اجتناب از کالاهای پرریسک — در شروع کار از کالاهای ساده و تکراری شروع کنید.
- ارزش نزدیک به واقعیت — اختلاف بیش از ۱۰-۱۵% معمولاً به زرد یا قرمز میانجامد.
- بهروز بودن مالیات و عوارض — بدهی مالیاتی و عوارض گمرکی صفر باشد.
خلاصه نهایی
- سریعترین مسیر → سبز (۱-۴ روز)
- مسیر متعادل → زرد (۳-۱۰ روز)
- کندترین مسیر → قرمز (۱۰-۴۵+ روز)
قرار گرفتن در مسیر سبز نه تنها به زمان و هزینه انبارداری شما کمک میکند، بلکه اعتبار بازرگانی شما را هم بالا میبرد و در بخشنامههای بعدی (مثل اولویت ارز یا معافیت برخی هزینهها) امتیاز بیشتری میگیرید.
اگر سابقه تخلف ندارید، اظهارنامهتان دقیق است و کالا تکراری و غیرحساس است، احتمال بالای ۶۰-۷۰% مسیر سبز خواهید گرفت. اما اگر اولین واردات است یا کالا حساس/گرانقیمت است، آماده مسیر زرد یا حتی قرمز باشید و از قبل زمان و هزینه بیشتری در نظر بگیرید.